FOB
Ook bekend als: Free on Board, Vrij aan boord
FOB, Free on Board, betekent dat de verkoper de goederen uitgeklaard aan boord van het schip brengt. Zodra ze aan boord zijn, gaan kosten en risico over op de koper. FOB geldt alleen voor zee- en binnenvaart.
Wie regelt wat bij FOB?
De verkoper brengt de goederen aan boord van het door de koper aangewezen schip en doet de uitvoeraangifte. De koper sluit het vervoercontract voor de zeereis, verzekert de lading en regelt de invoer. De verkoper betaalt het voortraject tot en met het laden; de koper betaalt de zeevracht en alles daarna. De koper moet schip, laadplaats en laadvenster tijdig doorgeven. Levert hij dat niet op tijd, dan draagt hij het risico vanaf de afgesproken datum. De lading kan dan klaarstaan zonder schip, met opslag en demurrage tot gevolg. Wie die kosten draagt, hoort in het contract, want FOB wijst ze niet vanzelf toe. FOB geldt alleen voor zee- en binnenvaart. Voor containers, lucht, weg en spoor is FCA de term die het overdrachtspunt legt waar de goederen feitelijk van eigenaar van het risico wisselen. FOB blijft desondanks veel gebruikt, vooral omdat banken en kopers de drie letters kennen.
Waar gaat het risico over bij FOB?
Op het moment dat de goederen aan boord van het schip zijn. Sinds Incoterms 2010 is dat aan boord en niet meer bij het passeren van de scheepsreling. De reling is verdwenen, maar duikt nog op in sjablonen en uitlegvideo's. Wie FOB schrijft onder Incoterms 2020, bedoelt aan boord, niet de reling. De kosten volgen hetzelfde punt, met uitzondering van terminalkosten die volgens het vervoercontract al aan de koper zijn doorbelast. Dat is een vaste bron van dubbele belasting: de rederij factureert origin terminal handling aan de koper (omdat hij de booking heeft), terwijl de verkoper dacht dat FOB die kosten dekte tot aan boord. Noem de haven van verscheping, niet de haven van bestemming. FOB Rotterdam bij een zending uit Shanghai legt het risicopunt aan de verkeerde kant van de reis. FOB Shanghai (Incoterms 2020) is de formulering; de bestemming hoort in het vervoercontract van de koper, niet in de Incoterm.
Waarom is FOB ongeschikt voor containers?
Een container wordt dagen voor vertrek bij de terminal ingeleverd. Vanaf dat moment heeft de verkoper geen enkele invloed meer op de lading, terwijl hij bij FOB het risico houdt tot de container aan boord staat. Schade in de stack, een gemiste cut-off of een terminalfout komt in die periode voor zijn rekening. De ICC beveelt daarom FCA aan voor containervervoer. FOB blijft in de praktijk veel gebruikt, vooral omdat banken en kopers eraan gewend zijn. Sinds Incoterms 2020 kan de koper onder FCA zijn vervoerder opdragen een aan-boord-cognossement aan de verkoper af te geven, zodat het argument van het documentair krediet wegvalt. Wie FOB voor containers toch houdt, moet in het contract vastleggen wie de terminalkosten draagt tussen gate-in en laden, en wie het risico in die periode neemt. Doe je dat niet, dan heb je een FOB-term met een FCA-operatie, en bij de eerste schade twee partijen die naar elkaar wijzen.
Wat betekent FOB voor de douanewaarde?
De FOB-waarde is de goederenprijs inclusief alles tot en met het laden in de haven van verscheping. Voor de douanewaarde bij invoer in de EU moeten daar de zeevracht en de verzekering tot de buitengrens bij. Dat is de klassieke bijtelling, en het is de reden dat aangevers bij FOB standaard om de vrachtfactuur vragen. Ontbreekt die bij het indienen, dan kan de aangifte niet compleet worden gemaakt. Bij vaste stromen wordt daarom vaak een afgesproken vrachttarief per container gebruikt, met een correctie achteraf als de werkelijke kosten afwijken. Een schatting mag alleen als de werkelijke kosten nog niet bekend kúnnen zijn, niet als de factuur er gewoon nog niet is opgevraagd. Op de invoeraangifte is de genoemde plaats de haven van verscheping, in het land van uitvoer. FOB Shanghai op een IMA naar Rotterdam betekent bijtelling van de zeereis. FOB Rotterdam op diezelfde zending zou een plaats in de EU suggereren, en dat is de verkeerde haven.
Wat spreek je af bij FOB?
Noem de haven van verscheping en niet de haven van bestemming. FOB Rotterdam bij een zending uit Shanghai is een veelgemaakte fout die het risicopunt aan de verkeerde kant van de reis legt. Voeg de editie toe: FOB Shanghai (Incoterms 2020), zodat niemand de reling van vóór 2010 terugleest. Leg ook vast wie de terminalkosten in de haven van verscheping draagt. Die worden door de rederij soms aan de verkoper en soms aan de koper doorbelast, afhankelijk van het vervoercontract dat de koper sluit. Zonder afspraak ontstaat er een dubbele belasting of een gat, en beide komen pas aan het licht als de factuur er is. Geef schip, kade en laadvenster tijdig door, als koper. Doet de koper dat niet, dan gaat het risico over op de afgesproken datum terwijl de goederen nog niet aan boord zijn. De verkoper staat dan met lading op de kade, het risico bij de koper, en zonder afspraak over opslag een kostenpost die niemand heeft begroot.
Hoe komt FOB op de invoeraangifte?
Op de invoeraangifte geef je FOB op als leveringsvoorwaarde, met de haven van verscheping. Die haven ligt in het land van uitvoer. De Douane leest daaruit dat de factuurprijs stopt aan boord, en dat zeevracht en verzekering tot de EU-grens nog bijgeteld moeten worden. De vrachtfactuur of het charterpartijbedrag hoort bij het dossier, plus de verzekering tot de buitengrens als de koper die zelf heeft gesloten. Bij lijnvaart is de vracht per container vaak bekend. Bij bulk is het een reisbedrag. In beide gevallen telt het deel tot de EU-grens mee, en mag het deel daarna eraf als het apart blijkt, wat bij FOB zelden speelt omdat de prijs de zeereis juist níet bevat. FOB is de term waarbij de bijtelling het meest routine is. Aangiftesystemen vragen daarom vaak om een FOB-bedrag én een vrachtbedrag, om tot een CIF-equivalent te komen. Ontbreekt een van beide, dan is de IMA niet af.
Welke documenten en valkuilen horen bij FOB?
De verkoper levert factuur, paklijst, uitvoeraangifte en het bewijs van belading, meestal een on-board cognossement. De koper heeft de booking, de vrachtfactuur, de verzekering en later de invoerdocumenten. Het cognossement is bij FOB het document dat de overdracht aan boord vastlegt, en het is wat een bank onder een letter of credit wil zien. De eerste valkuil is FOB voor containers, met risico tussen gate-in en laden bij de verkoper. De tweede is de verkeerde haven noemen, bestemming in plaats van verscheping. De derde is terminal handling die dubbel of nergens wordt betaald, omdat FOB tot aan boord zegt en de rederij de origin THC aan de boekende partij factureert. Voor containers is FCA de term die de ICC aanbeveelt, met sinds 2020 de mogelijkheid van een aan-boord-cognossement voor de bank. Voor bulk en conventionele lading die echt aan boord wordt gehesen, blijft FOB de term die de kade volgt. Gebruik hem daar, en niet als synoniem voor zeevracht in het algemeen.